الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : شيروانى )

187

أصول الفقه ( تحرير اصول فقه ) ( فارسى )

يقين‌آور نيست و اثبات متعلّق آن ، در حقيقت ، توسط جعل شارع صورت مىگيرد . اماره ، طريق و دليل ، الفاظى هستند كه به عنوان مترادف براى حجت در علم اصول به كار مىروند . 3 . مدلول كلمهء اماره و ظن معتبر اماره چيزى است كه شارع آن را به خاطر آنكه سبب ظن مىباشد ، اعتبار كرده است ، مانند خبر واحد . اما گاهى به نحو مجاز ، از باب اطلاق سبب بر مسبب ، ظنّ معتبر ، اماره خوانده مىشود ، و به عكس گاهى به نحو مجاز ، از باب اطلاق مسبب بر سبب ، اماره ، ظنّ معتبر يا ظنّ خاص خوانده مىشود . 4 . ظنّ نوعى گاهى بر اماره ، به اعتبار آنكه در بيشتر موارد افادهء ظن مىكند ، ظنّ نوعى اطلاق مىشود . مقصود از ظنّ نوعى آن است كه اماره شأنيت و صلاحيت افادهء ظن نزد غالب انسانها و نوع ايشان را دارد و شارع نيز با توجه به همين ويژگى آن را معتبر دانسته است . 5 . اماره و اصل عملى وقتى فقيه دربارهء حكمى هيچ اماره‌اى نيابد به اصل عملى تمسك مىكند ، بنابراين اماره شامل اصل عملى نشده بلكه در برابر آن است . درعين‌حال گاهى اصل عملى نيز حجت خوانده مىشود كه مقصود معناى لغوى آن ، يعنى معذّر بودن ، است . اصل عملى هرچند متعلق خود را ثابت نمىكند ( بر خلاف اماره ) اما اگر مكلف به آن عمل كند ، معذور خواهد بود ، هرچند با واقع مخالفت كرده باشد ، و اگر به آن عمل نكند ، مولا عليه او احتجاج خواهد كرد .